Skip to main content Skip to docs navigation

Giriş

Medya ve Hukuk Çalışmaları Derneği (MLSA), 2018 yılından beri birçok uluslararası sivil toplum kuruluşu ile işbirliği içerisinde ifade özgürlüğü davaları takibi ve adalet gözlem çalışmaları yürütmektedir. Bu çalışmalar kapsamında son izleme dönemine kadar 372 dava, 596 duruşma izlenmiştir. Türkiye çapında yürütülen izleme faaliyetlerinde özellikle gazetecilerin yargılandığı ifade özgürlüğü davaları, bu davalardaki duruşma usullerinin ve yargılama standartlarının kayıt altına alınıp analiz edilebilmesi amacıyla takip edilmektedir. Buradaki nihai amaç, dava ve duruşmaların ulusal ve uluslararası adil yargılama standartlarına uyumluluğunun objektif olarak kaydedilip değerlendirilerek özellikle 15 Temmuz 2016 darbe girişiminden sonra hızla kötüleşen Türkiye demokrasisinin normale dönmesine ve gelişmesine katkı sağlamaktır. Bu amaç doğrultusunda MLSA, Friedrich Naumann Vakfı Türkiye Ofisinin desteğiyle 1 Ocak- 15 Temmuz 2021 tarihleri arasında 11 şehirde 15 gözlemci ile 98 davanın 147 duruşmasını izledi. İzlenen davaların 18’inde ilk duruşma görüldü. 147 duruşma 11 farklı şehirde görüldü: Adıyaman (1), Kars (1), Muğla (1), Erzurum (2), Antalya (4), Batman (6), İzmir (6), Ankara (8), Van (13), Diyarbakır (37), İstanbul (68)

İfade özgürlüğü davalarının izlenmesi sırasında elde edilen ve bu raporda paylaşılan veriler, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT)1, Uluslararası Af Örgütü2, International Committee for Jurists3 ve; Solicitors International Human Rights Group (SIHRG)4 gibi kurumların rehber ve tavsiyelerinden yararlanılarak oluşturulan Dava Gözlem Formu’nun (Ek-2) gözlemciler tarafından doldurulmasıyla elde edildi.

İzlenen ifade özgürlüğü davalarında toplamda 562 sanık yargılandı.Yargılanan sanıklar arasında 225 gazeteci vardı. Gazetecilerden sonra ise en çok yargılanan grup Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ile garanti altına alınmış olan “örgütlenme ve toplanma özgürlüğünü” kullanan 122 aktivist oldu. İzlenen davalarda yargılananlar arasında gazetecilerin oranı %42 iken, aktivistlerin oranı %23, siyasetçilerin oranı %11 oldu. Bu meslek gruplarının yanı sıra yargılananlar arasında yazarlar (%2), avukatlar (%2), öğrenciler (%2), basın çalışanları (%1) sanatçılar (%1) ve akademisyenler (%1) de vardı. Çok sanıklı davalarda yargılanan ve çok farklı mesleklere sahip kişiler ise geri kalan kesimi (%16) oluşturdu.

En çok yargılanan gruplar olan gazeteci, aktivist ve siyasetçi gruplarındaki sanıkların %71’i erkek iken %29’u ise kadınlardı. Bu gruplar içerisinde ise %43 ile en çok kadın gazeteciler yargılandı. En az kadın sanığın yargılandığı meslek grubu ise %19 ile siyasetçiler oldu.

İzlenen davalarda bir önceki raporda da belirtilen tutuksuz yargılama eğiliminin devam ettiği gözlemlendi. Bir önceki rapor döneminde izlenen 132 davanın sekizinde toplamda 14 sanık tutuklu yargılanırken bu dönemde izlenen üç davada üç sanık tutuklu yargılanıyordu. Bu sanıklardan biri izlenen en son duruşmada tahliye edildi. Buna ek olarak ilk duruşması görülen 18 davanın hepsinde sanıklar tutuksuz yargılanıyordu.

İzlenen davalarda bir önceki raporda gözlemlenen gazetecilik ve ifade özgürlüğü davalarında yargılanan sanıklara yöneltilen suçlamalardaki pratiğin devam ettiği görüldü. Yargılananlara ve de özellikle gazetecilere yöneltilen suçlamalarda Terörle Mücadele Kanunu’na (TMK) ve Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) terörizmle ilgili maddelerine sıklıkla atıfta bulunuldu. İzlenen davalarda sanıklara yöneltilen suçlamaların %58’i terörizm ile ilgili suçlamalar oldu. Terörizmle ilgili suçlamalardan sonra sanıklara en çok “cumhurbaşkanına hakaret”(%6), “kişilik haklarının ihlali” (%5) ve “kamu barışına karşı suçlar” (%4) suçlamaları yöneltildi. 

Rapordaki bulgular şu şekilde özetlenebilir:

  • Tutuklu yargılamalarda bir önceki raporda belirtilen düşüş devam etti.Bir önceki rapor döneminde %6 olarak kaydedilen tutuklu yargılama oranı bu izleme döneminde %3 oranına düştü. 
  • Cezaevinde bulunan gazetecilerin ve medya çalışanlarının sayısı azaldı.Bir önceki rapor döneminde 66 olan cezaevindeki gazeteci ve medya çalışanlarının sayısı bu izleme döneminde cezasını tamamlayarak tahliye olan gazeteciler de olması sebebiyle 60 oldu.
  • Davalarda sanıklara terörizm ile ilgili yöneltilen suçlamalarda artış gözlemlendi.Bir önceki dönemde davalarda bu bağlamda yöneltilen suçlamaların oranı %46 iken bu izleme döneminde bu oran %58’e yükseldi.
  • Ceza verilen davalarda Terörle Mücadele Kanununda düzenlenen suçlarda önemli bir düşüş gözlemlendi. Bir önceki dönemde %78 olan oran bu izleme döneminde %30 oldu. 
  • Mahkumiyet kararlarında terörle ile ilişkili suçların oranı düşse de bu dönemde gazetecilerin başka suçlardan daha fazla cezalandırıldığı kaydedildi.Ceza verilen davalarda “cumhurbaşkanına hakaret” suçunu düzenleyen TCK 299. maddesine atıf oranı bu dönemde arttı. Bir önceki izleme döneminde bu oran %10 iken bu dönemde %25’e yükseldi. Aynı şekilde “kamu görevlisine hakaret” suçunu düzenleyen TCK’nın 125. maddesinin üçüncü fıkrasına atıf oranı bu dönemde arttı. Bir önceki dönemde bu oran %5 iken bu dönemde %17’ye yükseldi.
  • Bir önceki döneme göre bu dönemde izlenen davalarda mahkeme başkanlarının daha çok değiştiği gözlemlendi. Bir önceki dönemde izlenen davaların %31’inde mahkeme başkanı değişirken bu dönemde izlenen davaların %38’inde mahkeme başkanının değiştiği kaydedildi.
  • Bu izleme döneminde izlenen ve mahkeme heyeti bulunan davalarda bir önceki raporlama dönemine göre mahkeme heyetlerinin değişmesinde de artış kaydedildi. Bir önceki raporlama döneminde %40 olarak kaydedilen heyet değişikliği oranı bu dönemde %42 oldu.
  • İzlenen davalarda suçlamalara sunulan delillerde gazetecilik faaliyetlerinin oranında önceki dönemlere göre düşüş gözlemlendi. Bir önceki dönemde bu oran %79 iken bu dönemde bu oran %64’e düştü.
Göstergeler Aralık 2018 Haziran 2018 Şubat 2019 Mart 2020 Haziran 2020 Aralık 2020 Ocak 2021 Temmuz 2021
Tutuklu Yargılama %40 %49 %6 %3
Cezaevindeki Gazeteci Sayısı 148 95 66 60
Suçlamalarda Terörizm Suçlamaları Oranı %72 %61 %46 %58
Ceza Verilen Davalarda TMK Oranı %86 %78 %78 %30
Ceza Verilen Davalarda TCK m.327 Oranı - - %3 %25
Ceza Verilen Davalarda TCK m. 299 Oranı %7 %10 %10 %25
Ceza Verilen Davalarda TCK m. 125/3a Oranı - - %5 %17
Mahkeme Başkanı Değişikliği - - %31 %38
Heyet Değişikliği - - %40 %42
Gazetecilik Faaliyetlerinin Deliller İçerisindeki Oranı %77 %76 %79 %64

2. Davalara Genel Bakış

2.1. Sanık Sayısına Göre Davalar

İzlenen 98 dava, 147 duruşmada 562 sanık yargılandı. İzlenen davaların büyük çoğunluğu tek sanıklı davalar (57) iken en fazla sanığın toplu olarak yargılandığı 46 sanıklı (2) dava da izlendi.

Sanık Sayısı Dava Sayısı
1 57
2-15 30
16-34 6
35-45 3
46 2
Toplam 98

2.2. Duruşmaların Görüldüğü Şehirler

İzlenen 98 davanın 147 duruşması 11 farklı şehirde görüldü. İzlenen duruşmaların görüldüğü şehirler arasında en fazla orana sahip olan şehir İstanbul (%46.3) iken İstanbul’u Diyarbakır (%25.2) takip etti.

Duruşmanın Görüldüğü Şehir Sayı
Adıyaman 1
Kars 1
Muğla 1
Erzurum 2
Antalya 4
Batman 6
İzmir 6
Ankara 8
Van 13
Diyarbakır 37
İstanbul 68
Toplam 147

2.3. Davalara Bakan Mahkemeler

İzlenen 98 davanın büyük çoğunluğu Ağır Ceza Mahkemelerinde (67) görüldü. Bu dönemde izlenen davalardan yalnızca bir tanesi Asliye Ticaret Mahkemelerinde görüldü.

Davanın Görüldüğü Mahkeme Dava Sayısı
Ağır Ceza Mahkemesi 67
Asliye Ceza Mahkemesi 27
Asliye Hukuk Mahkemesi 2
Asliye Ticaret Mahkemesi 1
İstinaf Mahkemesi 1
Genel Toplam 98

2.4. Sanıkların Mesleklere Göre Dağılımı

İzlenen davalarda yargılanan 562 sanık içerisinde 225 gazeteci bulunuyor. Gazetecilerden sonra en fazla sanığın bulunduğu grup ise aktivistler oldu. İzlenen davalarda 122 aktivist yargılanıyor. Davalarda yargılanan aktivistler, ya toplantı ve gösteri özgürlüklerini kullanarak toplumsal bir konuda kendilerini toplu olarak ifade ettikleri/etmeye çalıştıkları ya da dernek veya siyasi parti üyesi oldukları için yargılanıyorlar. İzlenen davalarda gazeteci ve aktivistlerden sonra yargılananlar arasındaki en büyük grup 76 kişi ile diğer meslek gruplarından kişiler oldu. Örneğin, bu grup içerisinde sosyal medya paylaşımları yüzünden “ekonomik darbe” yapmak suçlamasıyla yargılanan esnaf, moda tasarımcısı gibi farklı mesleklere sahip 38 kişi de bulunuyor. İfade özgürlüğü davaları açısından dikkat çeken bir diğer grup ise yargılanan siyasetçiler. İzlenen davalarda yargılananlar arasında 58 siyasetçi de bulunuyor. Yargılanan siyasetçilerin ezici çoğunluğunu Kürt siyasetçiler oluşturuyor.

Meslek Sanık Sayısı
Gazeteci 225
Aktivist 136
Siyasetçi 58
Avukat 13
Öğrenci 12
Yazar 8
Sanatçı 7
Basın Çalışanı 6
Akademisyen 4
Mimar 2
Yayıncı 1
Öğretmen 1
Asker 1
Diğer 82
Genel Toplam 562

2.5. Sanıklara Yöneltilen Suçlamalar

İzlenen 98 davada sanıklara toplamda 149 suçlama yöneltildi. Sanıklara yöneltilen suçlamaların büyük çoğunluğu bir önceki raporda gözlemlendiği gibi terör ile ilgili suçlardı: 37 “terör örgütü propagandası yapmak” (TMK m. 7/2); 31 “silahlı terör örgütü üyeliği” (TCK m. 314, TMK m.7/1); 9 “terörle mücadelede görev almış kamu görevlilerinin hüviyetlerini açıklama veya yayma” (TMK m. 6), terör suçlamaları ile birlikte sıklıkla başvurulan 6 “örgüte üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işlemek/örgüte yardım etmek” (TCK m. 220/6-7), 3 “suç işlemek amacıyla örgüt kurma (TCK m. 220)” ve 1 “6415 sayılı terörizmin finansmanının önlenmesi hakkındaki kanuna muhalefet” suçlamaları sanıklara yöneltildi. Böylelikle sanıklara yöneltilen toplam suçlamaların %58’inde terörizm ile ilgili kanun maddelerine atıf yapıldı.

Terörizm ile ilgili suçlamalardan sonra sanıklara en fazla yöneltilen suçlama “cumhurbaşkanına hakaret” suçlaması oldu.İzlenen davalarda sanıklara 8 “cumhurbaşkanına hakaret” (TCK m. 299) suçlaması yöneltildi.Tek başına %5.4 orana sahip “cumhurbaşkanına hakaret” suçlaması dışında sanıklara şu suçlamalar da yöneltildi: “2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanuna Muhalefet” (2), “2911 Sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanuna Muhalefet” (4), “6136 Sayılı Ateşli Silahlar\Bıçaklar ve Diğer Aletler Hakkındaki Kanuna Muhalefet” (1), “6362 Sayılı Sermaye Piyasası Kanuna Muhalefet” (1),“Kamu Görevlisine Hakaret (TCK m. 125/3a)” (2), “Alenen Hakaret (TCK m. 125/4)” (1), “Özel Hayatın Gizliliğini İhlal (TCK m. 134)” (3), “Nitelikli Yağma (TCK m. 149)” (3), “Mala Zarar Verme (TCK m.151)” (3), “Kamu Malına Zarar Verme (TCK m. 152)” (1), “Tehlikeli maddelerin izinsiz olarak bulundurulması veya el değiştirmesi (TCK m. 174)” (2), “Suçu ve Suçluyu Övmek (TCK m. 215)” (1), “Cebir ve Şiddet Kullanarak Hükûmeti Ortadan Kaldırmaya Veya Görevlerini Yapmasını Kısmen veya Tamamen Engellemeye Teşebbüs (TCK m. 309/1)” (2), “Yaralama (TCK m. 86)” (1), “Nitelikli Yaralama (TCK m. 86/3)” (1), “Kemiklerin Kırılmasına Sebebiyet Verecek Şekilde Kasten Yaralamak (TCK m. 87/3)” (1), “Hakaret (TCK m.125)” (5), “Kamu Malına Zarar Verme (TCK m. 152)” (1), “İbadethanelere ve Mezarlıklara Zarar Verme (TCK m.153)” (2), “Halkı Kin Ve Düşmanlığa Tahrik Etmek (TCK m.216/1)” (5), “Halkın Bir Kesimini Aşağılamak (TCK m.216/2)” (1), “Görevi Yaptırmamak İçin Direnme (TCK m. 265)” (3), “Devleti, Hükümeti, Askeri veya Emniyet Teşkilatını Alenen Aşağılamak (TCK m.301)” (2), “Devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozmak (TCK m.302)” (2), “Devletin Güvenliğine İlişkin Gizli Kalması Gereken Bilgileri Temin Etmek (TCK m.327)” (2), “Ticari İtibarın Zedelenmesi” (2).

2.6 Suçlamalara Gösterilen Deliller

İzlenen davalarda sanıklara 98 davada yöneltilen 149 suçlamaya toplamda 187 delil gösterildi. İzlenen davalarda yargılanan sanıkların büyük çoğunluğunu gazeteciler oluştururken sanıklara yöneltilen suçlamaların önemli bir kısmına gazetecilik faaliyetleri delil olarak gösterildi. 187 delil içerisinde gazetecilerin yazdıkları haberler, yazdıkları yazılar, yayınlar ve çektikleri fotoğraflar 57 davada 59 kez delil olarak sunuldu. Bu dönemde yargılanan gazetecilere yöneltilen suçlamalara sosyal medya hesaplarından yaptıkları haber paylaşımları 35 kez delil olarak sunuldu. Gazetecilerin yargılandığı davalarda haber kaynakları ile yapılan telefon görüşmeleri 19 davada 20 kez ve haber takibi için bulunulan basın açıklaması, yürüyüş ve toplantı gibi etkinliklere gazetecinin katılması ise 5 kez delil olarak gösterildi. Böylelikle bu dava izleme döneminde suçlamalara gösterilen tüm deliller içerisinde gazetecilik faaliyetlerinin oranı toplamda %64 oldu.

İzlenen davalarda suçlamalara gösterilen diğer deliller ise şu şekilde oldu:

Deliller Kaç kez delil gösterildi?
Kamera Görüntüleri 1
Telefonunda Bylock Bulunduğu İddiası 1
Üst Aramasında Bulunan Materyaller 1
Finansal Aktiviteler/Belgeler 2
Seyahat Belgeleri 2
Şüpheli İfadeleri/Savunmaları 2
Demeç/Beyan/Konuşmalar 3
Telefon ve Ortam Dinlemeleri 3
Tutanak ve Raporlar 4
Haber Takibi İçin Katıldığı Yürüyüş- Basın Açıklamaları 5
Dernek Üyeliği 6
Diğer Mesleki Faaliyetler 6
Etkinlik Katılımı 8
Siyasi Faaliyetler/Materyaller 9
Haber Kaynakları İle Telefon Görüşmeleri 20
Sanık/tanık/müşteki Beyanları-İfadeleri 20
Sosyal Medya Paylaşımları 35
Yazdığı Haberler/çektiği Fotoğraflar/yazıları/yayınları 59
Genel Toplam 187

2.7 Tutuklu Yargılanan Sanıklar

Davaların izlendiği bu dönemde bir önceki raporda tespit edilen tutuksuz yargılama pratiğinin devam ettiği gözlemlendi. Bir önceki izleme döneminde 10’u gazeteci olmak üzere toplam 14 sanık tutuklu yargılanıyordu. Bu dönem takip edilen davalar içinde ise ikisi gazeteci olmak üzere 3 davada 3 sanık tutuklu olarak yargılanıyordu.

Dava Esas Numarası Tutuklu Sanık Tutuklanma Tarihi Tahliye Tarihi Meslek Tutulduğu Cezaevi Tutukluluk Süresi (Gün)
2021/17 Osman Kavala 19.02.2020 - İş İnsanı, İnsan Hakları Savunucusu Silivri Cezaevi 5515
2016/218 Mehmet Baransu 02.03.2015 - Gazeteci Silivri Cezaevi -
2017/322 Volkan Uyar 08.10.2020 11.02.2021 Aktivist Silivri Cezaevi 126

2.8. Karara Bağlanan Davalar

İzlenen 98 davanın 24’ü karara bağlandı. Karara bağlanan davalarda 44 sanık hakkında hüküm verildi.

Mahkeme Kararı Sanık Sayısı
Dava Düştü 1
Dava Red 3
Mahkumiyet 12
Beraat 28
Genel Toplam 44

11 sanık hakkında 12 mahkumiyet hükmü verildi. Mahkumiyet hükümlerini 11 hapis, 1 para cezası oluşturdu. Verilen mahkumiyet kararlarında 5’inin hükmünün açıklanması ertelenirken 7'sinde hükmün açıklanması ertelenmedi.

Verilen mahkumiyet kararları için 2 sanık “kamu görevlisine hakaret (TCK m. 125/3a)” suçundan ,3 sanık “cumhurbaşkanına hakaret (TCK m.299)” suçundan, 3 sanık “örgüt propagandası (TMK m. 7/2” suçundan, 3 sanık “devletin güvenliğine ilişkin gizli kalması gereken bilgileri temin etmek (TCK m.327)” suçundan ve 1 sanık da “terörle mücadelede yer almış kişileri hedef göstermek (TMK m.6)” suçundan ceza aldı.

2.9. Mahkumiyet Kararları

Dosya Esas No Sanık Ceza Suçlama Meslek
2020/211 İsmail Çoban Hapis - 4 yıl 6 ay Örgüt propagandası (TMK m. 7/2) Gazeteci
2020/3 Ayten Akgün Hapis - 11 ay 20 gün Cumhurbaşkanına Hakaret (TCK m.299) Gazeteci
2019/821 Hakkı Boltan Hapis - 1 yıl 2 ay 17 gün Cumhurbaşkanına Hakaret (TCK m.299) Gazeteci
2019/821 Hakkı Boltan Hapis - 10 ay Kamu Görevlisine Hakaret (TCK m. 125/3a) Gazeteci
2018/478 Şebnem Korur Fincancı Para Cezası - 7080 TL Kamu Görevlisine Hakaret (TCK m. 125/3a) Akademisyen
2020/206 Müyesser Yıldız Hapis - 3 yıl 7 ay 10 gün Devletin Güvenliğine İlişkin Gizli Kalması Gereken Bilgileri Temin Etmek (TCK m.327) Gazeteci
2020/206 İsmail Dükel Hapis - 1 yıl 15 gün Devletin Güvenliğine İlişkin Gizli Kalması Gereken Bilgileri Temin Etmek (TCK m.327) Gazeteci
2020/206 Erdal Baran Hapis - 5 yıl Devletin Güvenliğine İlişkin Gizli Kalması Gereken Bilgileri Temin Etmek (TCK m.327) Asker
2020/65 Alican Uludağ Hapis - 10 ay Terörle mücadelede yer almış kişileri hedef göstermek (TMK m.6) Gazeteci
2020/125 İsmail Cem Şimşek Hapis - 11 ay 20 gün Cumhurbaşkanına Hakaret (TCK m.299) Gazeteci
2020/322 Perihan Kaya Hapis - 1 yıl 3 ay Terör örgütü propagandası yapmak (TMK m. 7/2) Gazeteci
2018/317 Nahide Aslan Hapis - 1 yıl 6 ay Terör örgütü propagandası yapmak (TMK m. 7/2) Gazeteci

2.10. Beraat Kararları

Karara bağlanan davaların 16’sında mahkeme 28 sanık için beraat kararı verdi.

Verilen kararlar ile 9 sanık “Terörle mücadelede yer almış kişileri hedef göstermek (TMK m.6)” suçundan, 9 sanık “Terör Örgütü Propagandası Yapmak (TMK m. 7/2)” suçundan, 6 sanık “Silahlı Terör Örgütü Üyeliği (TCK m. 314, TMK m.7/1)” suçundan, 2 sanık “Muhbirlerin Kimliklerini Açıklamak veya Yayımlamak (TMK m. 6/3)` suçundan, 1 sanık “Devletin Güvenliğine İlişkin Gizli Kalması Gereken Bilgileri Temin Etmek (TCK m.327)” suçundan, 1 sanık da “Halkı Kin Ve Düşmanlığa Tahrik Etmek (TCK m.216/1)” suçundan beraat etti.

Dosya Esas No Sanık Suçlama Meslek
2020/322 Perihan Kaya Silahlı Terör Örgütü Üyeliği (TCK m. 314, TMK m.7/1) Gazeteci
2020/578 İdris Yılmaz Halkı Kin Ve Düşmanlığa Tahrik Etmek (TCK m.216/1) Gazeteci
2020/206 İsmail Dükel Devletin Güvenliğine İlişkin Gizli Kalması Gereken Bilgileri Temin Etmek (TCK m.327) Gazeteci
2020/220 Faik Bulut Silahlı Terör Örgütü Üyeliği (TCK m. 314, TMK m.7/1) Gazeteci
2018/317 Serdar Altan Terör Örgütü Propagandası Yapmak (TMK m. 7/2) Gazeteci
2018/317 Kadir Cesur Terör Örgütü Propagandası Yapmak (TMK m. 7/2) Gazeteci
2018/317 Gülsün Altan Terör Örgütü Propagandası Yapmak (TMK m. 7/2) Gazeteci
2018/317 Sibel Özcan Terör Örgütü Propagandası Yapmak (TMK m. 7/2) Gazeteci
2021/3 Hatice Kamer Terör Örgütü Propagandası Yapmak (TMK m. 7/2) Gazeteci
2020/277 Hakkı Boltan Silahlı Terör Örgütü Üyeliği (TCK m. 314, TMK m.7/1) Gazeteci
2020/10 Erhan Akbaş Silahlı Terör Örgütü Üyeliği (TCK m. 314, TMK m.7/1) Gazeteci
2019/205 Barış Barıştıran Terör Örgütü Propagandası Yapmak (TMK m. 7/2) Gazeteci
2019/205 Hilmi Aydoğdu Terör Örgütü Propagandası Yapmak (TMK m. 7/2) Gazeteci
2019/312 Seyhan Avşar Terörle mücadelede yer almış kişileri hedef göstermek (TMK m.6) Gazeteci
2019/312 Necdet Önemli Terörle mücadelede yer almış kişileri hedef göstermek (TMK m.6) Gazeteci
2020/171 Arif Aslan Silahlı Terör Örgütü Üyeliği (TCK m. 314, TMK m.7/1) Gazeteci
2020/334 Selda Manduz Silahlı Terör Örgütü Üyeliği (TCK m. 314, TMK m.7/1) Gazeteci
2021/14 Melis Alphan Terör Örgütü Propagandası Yapmak (TMK m. 7/2) Gazeteci
2021/1221 Ömer Çelik Terörle mücadelede yer almış kişileri hedef göstermek (TMK m.6) Gazeteci
2021/1221 A. Vahap Taş Terörle mücadelede yer almış kişileri hedef göstermek (TMK m.6) Gazeteci
2021/1221 Çağdaş Kaplan Terörle mücadelede yer almış kişileri hedef göstermek (TMK m.6) Gazeteci
2021/1221 Selman Çiçek Terörle mücadelede yer almış kişileri hedef göstermek (TMK m.6) Gazeteci
2021/1221 Hamza Gündüz Terörle mücadelede yer almış kişileri hedef göstermek (TMK m.6) Gazeteci
2021/1221 İnan Kızılkaya Terörle mücadelede yer almış kişileri hedef göstermek (TMK m.6) Gazeteci
2021/1221 Kemal Sancılı Terörle mücadelede yer almış kişileri hedef göstermek (TMK m.6) Gazeteci
2020/293 İnci Aydın Terör Örgütü Propagandası Yapmak (TMK m. 7/2) Gazeteci
2020/120 Alican Uludağ Muhbirlerin Kimliklerini Açıklamak veya Yayımlamak (TMK m. 6/3) Gazeteci
2020/120 Olcay Büyüktaş Akça Muhbirlerin Kimliklerini Açıklamak veya Yayımlamak (TMK m. 6/3) Gazeteci

2.11. Diğer Kararlar

Karara bağlanan davaların 3’ünde mahkeme, 4 sanık için davanın reddedilmesi veya düşürülmesi hükmünü verdi. İki farklı davada 3 sanık için davanın reddi hükmü verilirken bir davada 1 sanık için davanın düşürülmesine hükmedildi.

Dosya Esas No Sanık Suçlama Hüküm Meslek
2018/317 Koçali Özipek Terör Örgütü Propagandası Yapmak (TMK m. 7/2) Dava Düştü Gazeteci
2019/678 Hazal Ocak Basın yayın yoluyla yapılan haksız fiil Dava Reddi Gazeteci
2019/678 Alev Coşkun Basın yayın yoluyla yapılan haksız fiil Dava Reddi Gazeteci
2020/231 Canan Kaya Ticari İtibarın Zedelenmesi Dava Reddi Gazeteci

3) Duruşmalarda Gözlemlenen Tutum

3.1. SEGBİS Kullanımı

İzleme döneminde takip edilen 147 duruşmanın 7’sinde Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS) kullanıldı. SEGBİS kullanılan 7 duruşmanın 4’ü sistemdeki sorunlar nedeniyle geç başladı. SEGBİS kullanılan 2 duruşmada gözlemciler, bağlantının kötü olmasının SEGBİS’in çalışmasını ciddi oranda etkilediğini kaydetti.

3.2. Duruşmaların Kamuya Açıklığı

Gözlemciler, takip edilen 147 duruşmanın 109’una giriş yapabilirken giriş yapabildikleri duruşmaların 14’üne kimlik göstermek zorunda bırakılarak girebildiklerini bildirdiler. Gözlemcilerin giriş yapabildiği 109 duruşmanın 78’ine basın sıfatıyla, 31’ine ise izleyici sıfatıyla girebildiklerini bildirdiler.

Gözlemciler, 147 duruşmanın 38’ine ise hiç giremediklerini bildirdiler. Gözlemcilerin duruşmaya alınmamasına en çok “pandemi tedbirleri” (25) sebep olarak gösterilirken gözlemcilerin duruşmaya alınmamasına sebep belirtilmeyen durumlar (11) da oldu. Gözlemciler, 1 duruşmada salonun küçük olması, 1 duruşmada ise sanık ve avukatlarının gelmemesi nedeniyle duruşmaya alınmadıklarını kaydettiler.

Gözlemcilerin duruşmaya girmelerinin farklı sebeplerle en fazla engellendiği şehir İstanbul (12) oldu. Fakat Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 141. maddesi ile garanti altına alınan duruşmaların kamuya açıklığı ilkesi açısından endişe verici sıklıkta engelleme Van’da yaşandı. Toplamda 13 duruşmanın takip edildiği Van’da gözlemcilerin 11 duruşmaya girmesi engellendi.

Duruşmanın Şehri Gözlemcilerin Giremediği Duruşma Sayısı
Ankara 1
Antalya 1
Muğla 1
Batman 2
Diyarbakır 10
Van 11
İstanbul 12
Genel Toplam 38

3.3. Mahkeme Başkanı ve Heyet Değişiklikleri

İzlenen 98 davanın 39’unda mahkeme başkanının değiştiği kaydedildi. Mahkeme başkanları en fazla Ağır Ceza Mahkemelerinde görülen davalarda değişti.

İzlenen davaların 28’i heyetsiz görülürken heyetli görülen 70 davanın 41’inde mahkeme heyetleri değişti. Heyet değişikliği olan 41 davanın 33’ü aynı zamanda mahkeme başkanının da değiştiği davalardı.

Mahkeme Türü Mahkeme Heyeti Değişen Dava Sayısı
İstinaf Mahkemesi 1
Ağır Ceza Mahkemesi 40
Genel Toplam 38

3.4. Duruşma Başlangıçları

Takip edilen 147 duruşmanın 100’ü farklı sebeplerden geç başladı. Görülen duruşmalardan 43’ü zamanında başlarken 4 duruşma da erken başladı.

28 duruşmanın önceki duruşmanın uzaması sebebiyle geç başladığı kaydedildi. Geç başlayan 26 duruşma için neden geç başladığına dair herhangi bir sebep belirtilmezken 26 duruşma ise hakim veya heyetin geç kalması sebebiyle geç başladı. 9 duruşma, mahkemenin iş yükünün fazlalığı, 4 duruşma avukat veya sanıkların gecikmesi, 4 duruşma SEGBİS ile ilgili sorunlar, 3 duruşma ise ara verilmesi sebebiyle geç başladı.

3.5. Adil Yargılanma Hakkı Bağlamında Gözlemci Notları

Takip edilen 147 duruşmanın 30’unda gözlemciler, sanıkların adil yargılanma haklarına saygı gösterilmesi konusunda şüphe duyduklarını bildirdiler. Bu bağlamda, gözlemcilerin en çok kaydettikleri endişe, mahkemenin tarafsızlığından şüphe duyulmasına sebep olan gelişmeler oldu (11). Örneğin Diyarbakır’da görülen ve gazeteci Hatice Şahin ve Nurcan Yalçın’ın terörizm ile ilgili suçlamalarla ayrı ayrı yargılandıkları davaların duruşmalarında gözlemciler, mahkemenin sanıkların gazeteci olmasını dikkate almadığını kaydettiler. Buna ek olarak, gözlemciler, aynı davalarda mahkemenin iddianamede sunulan delillere ek olarak Diyarbakır Emniyet Müdürlüğünden sanıkların yer almadığı dosyaları istediğini de kaydetti. Gözlemciler, 3 duruşmada ise savunmanın dosyaya gizli tanık olarak girilen tanıkların gerçekliğinden şüphe duyduklarını bildirdiklerini kaydetti.

Gözlemci Notları Duruşma Sayısı
SEGBİS Kullanımı 1
Sahte Tanık Şüphesi 3
Uzun Yargılama 5
Duruşmaların Aleniği İlkesine Saygı Duyulmaması 10
Mahkemenin Tarafsızlığına Dair Şüphe 11
Genel Toplam 30

4) Suçlamalar Temelinde Davalara Bakış

Bir önceki raporda tespit edilen durum devam etmekte olup gazeteciler, yürüttükleri mesleki faaliyetler için sıklıkla terörle ile ilişkili suçlar ile suçlanmaktadır. Bu dönemde sanıklara yöneltilen suçlamaların %58’i terör ile ilgili suçlar oldu. Bu bağlamda gazetecilere,aktivist ve siyasetçilere “silahlı terör örgütü üyeliği (TCK m. 314, TMK m.7/1)”, “örgüt propagandası (TMK 7/2)” ve Anayasa Mahkemesi’nin yakın zamanda ihlallelere sebebiyet verdiğini belirterek gözden geçirilmesi için Türkiye Büyük Millet Meclisine gönderdiği “örgüte üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işlemek/örgüte yardım etmek (TCK m. 220/6-7)” suçlamaları yöneltildi. Gazetecilere, bir önceki raporda çok geniş yorumlandığı tespit edilen “terörle mücadelede görev almış kişileri hedef göstermek (TMK m. 6)” suçlaması da yönetilmeye devam etti.

Bir önceki izleme dönemine kıyasla bu dönemde izlenen davalarda “cumhurbaşkanına hakaret (TCK m. 299)” suçlamasında düşüş gözlemlenirken “alenen hakaret (TCK m. 125/4)” ve “kamu görevlisine hakaret (TCK m. 125/3)” suçlamalarında artış görülmesine rağmen genel olarak “hakaret (TCK m. 125)” suçlamalarında düşüş kaydedildi. Bu düşüşe rağmen “kamu görevlisine hakaret (TCK m. 125/3)” suçlaması özelinde bir gazeteci hakkında endişe verici bir karar verildi. Jinnews muhabiri Hikmet Tunç’a en son reform paketi ile uygulanmaya başlanan “basit yargılama usulü” ile yaptığı haberden dolayı hapis cezası verildi. Dosya üzerinden kararını veren mahkeme, Tunç’a 8 ay 22 gün hapis cezası verdi.6 Sanıkların ifade vermelerine dahi imkan tanınmadığı ve Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) ile belirlenen ve duruşmaya hakim olması gereken ilkelerin ihlali anlamına gelen bu yöntemin ilk defa bir gazeteciye uygulanmış olması bu suçlamalara sık sık maruz kalan gazetecilerin davalarında bu yönteme daha fazla başvurulabileceğinden endişe ediliyor. Öyle ki bu izleme döneminde olmasa da yakın zamanda gazeteci Onur Öncü’nün, İçişleri Bakanı Süleyman Soylu’ya hakaret ettiği suçlamasıyla başlayan yargılaması da bu usulle görülecek.7

Bir önceki izleme dönemine göre bu dönemde artış gözlemlenen suçlama ise “özel hayatın gizliliğini ihlal (TCK m. 134)” oldu. Söz konusu kanun maddesinin Emniyet Genel Müdürlüğünün 27 Nisan 2021’de yayınladığı ve toplumsal olaylara müdahale eden polislerin görüntülerinin alınmasının engellenmesi talimatı veren genelgesi sonrası gazeteciler ve görüntü alan vatandaşlara yöneltilecek suçlamalara dayanak gösterilmesi giderek artabilir. Öyle ki İçişleri Bakanlığı MLSA’nın genelgenin yürütmesinin durdurulması için açtığı davada8 genelgeyi TCK’nın 134. ve 135. maddelerine de atıf yaparak “kişisel verilerin korunmasını da amaçlıyor” diyerek savundu.9

4.1. Silahlı Terör Örgütü Üyeliği

Selda Manduz

1 Ekim 2020 tarihinde Kars’ta Halkların Demokratik Partisi (HDP) üyesi siyasetçilere yönelik başlatılan operasyon kapsamında gözaltına alınanlar arasında sabah saatlerinde evine baskın yapılan gazeteci Selda Manduz da vardı. Manduz, dört gün gözaltında tutulduktan sonra tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakıldı. Savcılık, gizli tanık beyanlarını ve gazetecinin meslektaşları Oktay Candemir ve Rudaw TV muhabiri Rawin Sterk ile yaptığı telefon görüşmelerini aleyhte delil olarak sunduğu iddianamesinde Manduz’a “silahlı terör örgütü üyeliği” suçlaması yönelterek Manduz hakkında yedi yıldan 15 yıla kadar hapis cezası istedi.

Manduz’un yargılanmasına iddianameyi kabul eden Kars 2. Ağır Ceza Mahkemesinde 10 Şubat 2021 tarihinde başlandı. Gazeteci Manduz, gizli tanık beyanlarını ve hakkındaki tüm iddiaları reddederken Avukat Ömer Çapkurt, müvekkilinin telefon görüşmelerinin kendisinin örgüt üyesi olduğu iddiasını desteklemediğini belirtti. Mahkeme, üçüncü duruşmada Manduz’un “delil yetersizliğinden” beraatine karar verdi.

Hatice Şahin

2015 yılında Çözüm Sürecinin bitmesi sonrasında Demokratik Toplum Kongresi (DTK) hakkında başlatılan soruşturmalar kapsamında Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı, Yeni Yaşam gazetesi muhabiri Hatice Şahin hakkında 2018 yılında soruşturma başlattı. Savcılık, iddianamesini 2020 yılında tamamlayarak mahkemeye sundu. Şahin’in meslektaşları ve haber kaynakları ile yaptığı telefon görüşmeleri, gizli tanık ifadeleri, Diyarbakır – İstanbul uçak biletlerinin suçlamalara delil gösterildiği iddianamede Savcılık, Şahin’i “örgüt üyesi olmak” ile suçlayarak 15 yıla kadar hapis ile cezalandırılmasını istedi.

İddianameyi kabul eden Diyarbakır 9. Ağır Ceza Mahkemesi ilk duruşmayı 20 Ocak 2021’de gördü. Şahin, Savcılık’ın aleyhinde gösterdiği delillerin gazetecilik faaliyetleri olduğunu belirterek tüm suçlamaları reddetti. En son 28 Haziran 2021 tarihinde duruşması görülen davanın bir sonraki duruşması ise 11 Ekim 2021’de görülecek.

Vedat Dağ

Halkların Demokratik Partisi (HDP) Diyarbakır İl Örgütü Basın Danışmanı olan Vedat Dağ 2020 yılından beri “örgüt üyeliği” ve “örgüt propagandası” suçlamaları ile yargılanıyor. Farklı tarihlerde hazırlanan üç farklı iddianame üzerinden devam eden davada Dağ’a yöneltilen suçlamalara 2018-2021 yılları arasında gazeteci olarak takip ettiği etkinlikler, basın açıklamaları ve yürüyüşlere katılması, kurumsal sosyal medya hesaplarında yaptığı paylaşımlar ve hakkındaki gizli tanık ifadeleri delil gösteriliyor.

Dağ’a yöneltilen suçlar için gazetecilik faaliyetlerinin delil gösterilmesinin yanı sıra Dağ’ın mesleki faaliyetleri yüzünden yargılandığı şüphelerini doğrulayacak şekilde 27 Ocak 2021’deki davanın yedinci duruşmasında Mahkeme Başkanı Dağ’ın takip ettiği parti etkinliklerini kastederek bu etkinliklere “örgütsel” mi katıldığını sordu. Dağ’ın yargılanmasına devam ediliyor ve davanın bir sonraki duruşması 6 Ekim 2021 tarihinde görülecek.

Arif Aslan

“Silahlı terör örgütü üyeliği” suçlamasıyla ayrı olarak yargılanmaya devam eden gazeteci Arif Aslan’ın davasının 11 Şubat 2021’de görülen onuncu duruşmasında esas hakkındaki mütalaasını veren Savcılık, Aslan’ın Van Büyükşehir Belediyesi önünde yaptığı çekimlerin “terör örgütü PKK/KCK’nın hedef ve eylemlerinin gerçekleştirilmesi amacıyla keşif faaliyeti” olduğunu iddia ederek Aslan’ın cezalandırılmasını talep etti. Mahkeme, 18 Mart’ta görülen duruşmada Aslan’ın sekiz ay boyunca cezaevinde tutulmasına neden olan suçlama için yeterli delil olmadığı için beraat kararı verdi.

Gazeteci Arif Aslan, meslektaşı Selman Keleş ile 31 Mart 2017 yılında kayyum atanan Van Büyükşehir Belediyesi binası önünde çekim yaptıkları gerekçesiyle gözaltına alınıp tutuklanmışlardı. Savcılık, tutuklu gazeteciler hakkında “silahlı terör örgütü üyeliği” suçlaması yönelttiği iddianame hazırlamıştı. Sekiz ay boyunca tutuklu kalan gazeteciler ilk duruşmada tahliye edilerek yargılanmalarına tutuksuz olarak devam edilmişti.Yurt dışında yaşadığı için duruşmalara katılmayan Keleş hakkında infazı beklenen yakalama kararı olması sebebiyle 3 Eylül 2020’deki sekizinci duruşmada Van 5. Ağır Ceza Mahkemesi Aslan’ın dosyasının ayrılmasına karar verdi.

4.2. Örgüt Propagandası

Perihan Kaya

Gazeteci Perihan Kaya hakkında Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı 2018 yılında soruşturma başlattı. Savcılık, soruşturma süresince Kaya’nın telefonunun dinlenmesi ile elde edilen telefon konuşma kayıtlarını,sosyal medya paylaşımlarını, Özgür Gazeteciler Derneği (ÖGC) üyeliğini delil göstererek “KCK Basın Sorumlusu” olduğu iddiasıyla “örgüt propagandası yapmak” ve “örgüt üyesi olmak” suçlamalarını yöneltti. Savcılık, gazeteci Kaya’nın dokuz yıldan 22 yıl altı aya kadar hapsini istedi.

Savcılık iddianamesini kabul eden Diyarbakır 10. Ağır Ceza Mahkemesi, ilk duruşmayı 24 Mart 2021’de gördü. Duruşma savcısı, esas hakkındaki mütalaasında Kaya’nın “örgüt üyeliği” suçlamasından delil yetersizliğinden beraatini, sosyal medya paylaşımları yüzünden ise “zincirleme örgüt propagandası” suçundan cezalandırılmasını istedi.

Kaya, iddianamede delil olarak gösterilen sosyal medya paylaşımlarının, telefon görüşmelerinin ve katıldığı etkinliklerin gazetecilik faaliyetleri kapsamında olduğunu söyleyerek kendisinin örgüt üyesi olduğunu belirten gizli tanık ifadelerini de reddetti. Mahkeme, Kaya’nın üzerine atılı “örgüt üyesi olmak” suçunun sabit olmadığı gerekçesiyle beraatine karar verdi fakat sosyal medya paylaşımlarında “örgüt propagandası yapmak” suçunu işlediği iddiasıyla gazeteci Kaya’yı 1 yıl 3 ay hapis cezası verdi. Kaya’nın daha önce yargılandığı davalarda ertelenen hapis cezaları olduğu gerekçesiyle bu ceza ertelenmedi.

İsmail Çoban

KHK ile kapatılan Azadiya Welat Gazetesinin 2018 yılından beri tutuklu olan eski Yazı İşleri Müdürü İsmail Çoban’a verilen hapis cezasının bozulması ile başlayan yeniden yargılama Diyarbakır 7. Ağır Ceza Mahkemesinde görülmeye başlandı. Yeniden yargılamanın 29 Haziran’da görülen duruşmasında mahkeme, Çoban’a “zincirleme şekilde örgüt propagandası yapmak” suçundan 4 yıl 6 ay hapis cezası verdi.

Çoban, Diyarbakır 7. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından gazetenin 15 sayısındaki haber ve yazılar delil gösterilerek “zincirleme şekilde örgüt propagandası” suçundan beş yıl hapse mahkum edilmişti. İstinaf Mahkemesi, Çoban hakkında açılan başka bir davayı gerekçe göstererek kararı bozmuştu.

Hatice Kamer

Gazeteci Hatice Kamer’in yedi buçuk yıla kadar hapis istemiyle yargılandığı davanın ilk duruşması 09 Şubat 2021’de Diyarbakır 8. Ağır Ceza Mahkemesinde görüldü. Kamer’in yeniden yargılanmasında da polis tarafından “açık kaynak araştırması” yöntemiyle toparlanan sosyal medya paylaşımları suçlamalara delil olarak gösterildi. Mahkeme,iddianameye konu edilen paylaşımların silahlı örgütün cebir, şiddet ve tehdit içeren yöntemlerini övücü nitelikte olmadığını belirterek, suçun yasal unsurlarının oluşmadığı gerekçesiyle beraat talep eden iddia makamının esas hakkındaki mütalaasını dikkate alarak gazeteci Kamer hakkında yeniden beraat kararı verdi.

Kamer hakkında 2015-2016 yılları arasında haber takibini yaptığı HDP etkinliklerinin fotoğraflarını sosyal medya hesaplarından paylaştığı için “örgüt propagandası yapmak” suçlamasıyla iddianame hazırlanmıştı. Kamer, iddianameyi kabul eden Diyarbakır 8. Ağır Ceza Mahkemesinde yargılanmış ve beraat etmişti. Davanın görüldüğü yerel mahkeme, 2019 yılında duruşma açmadan tensiple beraat kararı vermişti. Antep Bölge Adliye Mahkemesi, beraat kararını usül yönünden bozarak Kamer’in yeniden yargılanmasına karar vermişti.

Melis Alphan

İstanbul Cumhuriyet Savcılığı Basın Suçları Soruşturma Bürosu, ihbar üzerine Eskişehir Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından başlatılan fakat yetkisizlik kararı ile İstanbul’a gönderilen soruşturma dosyası kapsamında gazeteci Melis Alphan hakkında 05 Ocak 2021’de “terör örgütü propagandası yapmak” suçlamasıyla iddianame hazırladı. Alphan’a yöneltilen suçlamaya gazetecinin şahsi sosyal medya hesabında 21 Mart 2015 tarihinde yaptığı paylaşım ve paylaşım metni olan “Newroz Piroz Be (Nevruz Kutlu Olsun)” delil gösterildi. Savcılık, Alphan’ın yedi buçuk yıla kadar hapis ile cezalandırılmasını istedi.

Alphan’ın yargılanmasına 6 Nisan 2021’de İstanbul 32. Ağır Ceza Mahkemesinde başlandı. Davanın 21 Mayıs 2021’de görülen ikinci duruşmasında duruşma savcısı mütalaasını tekrar ederek Alphan’ın “terör örgütü propagandası” suçundan cezalandırılmasını talep ederken gazeteci Alphan’ın avukatları paylaşımın ifade özgürlüğü kapsamında olduğunu ve suç unsuru oluşturmadığı savunmasında bulundu. Mahkeme, “yapılan yargılama ve toplanan delillerden atılı suçun unsurlarının oluşmadığı ve yüklenen suçun sanık tarafından işlenmediği” gerekçesiyle Alphan’ın beraatine karar verdi.

4.3. Devletin Güvenliğine İlişkin Gizli Bilgileri Temin ve Açıklama

Müyesser Yıldız ve İsmail Dükel

Gazeteci Müyesser Yıldız ve İsmail Dükel 8 Haziran 2020’de “siyasal ve askeri casusluk” iddiasıyla gözaltına alındı. Dört gün gözaltında tutulduktan sonra Müyesser Yıldız, soruşturma kapsamında gözaltına alınan astsubay Erdal Baran ile birlikte tutuklanırken İsmail Dükel adli kontrol şartıyla serbest bırakıldı. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı, sanıklar hakkındaki iddianamesini 23 Eylül 2020’de tamamladı. Savcılık, gazeteci Yıldız, Dükel ve astsubay Baran’ın “zincirleme olarak devletin güvenliğine ve siyasal yararlarına ilişkin gizli kalması gereken bilgileri açıklama” suçlamasıyla beş yıldan 10 yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılmasını istedi. Savcılığın suçlamaya gösterdiği deliller arasında Müyesser Yıldız’ın Ankara Haber Müdürlüğü görevini yaptığı OdaTV haber sitesinde yayınlanan haberlerin yanı sıra haber kaynağı ile yapılan görüşmeler de bulunuyordu.

İddianameyi kabul eden Ankara 26. Ağır Ceza Mahkemesi, 9 Kasım 2020’de gördüğü ilk duruşmada Yıldız’ı yurt dışına çıkış yasağıyla beş ay sonra tahliye edilmesine karar verdi. Davanın 8 Mart 2021’de görülen karar duruşmasında Mahkeme, gazetecilere hapis cezası verdi. Mahkeme, Yıldız’ı “devlet güvenliğine ilişkin yasak bilgileri temin etmek ve açıklamak” iddialarıyla toplam 3 yıl 7 ay 10 gün hapse mahkum ederken cezanın 1 yıl 1 ay 10 günlük kısmını ise erteledi. Gazeteci Dükel’e ise “devlet güvenliğine ilişkin yasak bilgileri temin etmek” iddiasıyla 1 yıl 15 günlük hapis cezası verdi ve cezayı erteledi.

4.4. Kamu Görevlisine Hakaret

Hikmet Tunç

Muradiye Cumhuriyet Başsavcılığı, JinNews muhabiri Hikmet Tunç hakkında yapılan suç duyurusu kapsamında başlattığı soruşturma sonucunda hazırladığı iddianamesini 02 Nisan 2020 tarihinde Muradiye Asliye Ceza Mahkemesine sundu. Tunç’un bir yıl iki aydan iki yıl dört aya kadar hapis cezası ile cezalandırılmasına talep eden Savcılık, suçlamaya Tunç’un o dönemde ilçe kaymakamı ve aynı zamanda Muradiye Belediyesi kayyumu olan Erkan Savar’ın yaşanan bir yolsuzluktan sorumlu tutulduğu haberini gösterdi. Savcılık, Tunç’un, “herhangi bir delil sunmaksızın yolsuzluk yaptı şeklinde beyanlarının birer olgu istinadı niteliğinde olduğu ve güvenilir görülen herhangi bir delil sunulmadığı, ifade özgürlüğünün sınırlarını fazlaca aştığı” argümanını cezalandırma talebinde kullandı.

İddianameyi kabul eden Muradi Asliye Ceza Mahkemesi, verdiği duruşma tarihinden önce bir ara karar ile 24 Ekim 2019 tarihinden yürürlüğe giren “1. Yargı Reformu” olarak da bilinen düzenlemelerin verdiği imkan ile davanın “basit yargılama usulü” ile yani duruşmasız ve dosya üzerinden görülmesine karar verdi. 20 Ekim 2020 tarihli ara kararda Mahkeme, taraflara beyan ve delillerini yazılı olarak sunmaları için 15 gün süre verdi. 13 Ağustos’ta kararını açıklayan Mahkeme, Tunç’a, “hakaret” suçundan sekiz ay 22 gün hapis cezası verdi ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına hükmetti.

Tunç, Ceza Muhakeme Kanunu tarafından garanti altına alınan “doğrudanlık” ve “yüz yüzelik” ilkelerini hiçe sayan “basit yargılama usulü” ile yargılanarak hapis cezasına çarptırılan ilk gazeteci oldu.

4.5.Cumhurbaşkanına Hakaret

Hakkı Boltan

Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı, Azadiya Welat Gazetesi eski Yazı İşleri Müdürü Rohat Aktaş’ın Şırnak’ın Cizre ilçesinde haber takibi yaptığı sırada öldürülmesi üzerine 2016 yılında yaptığı basın açıklamasında geçen ifadeler dolayısıyla gazeteci Hakkı Boltan hakkında “Cumhurbaşkanına hakaret” ve “kamu görevlisine hakaret” suçlamasıyla iddianame hazırladı. İddianamede Savcılık, Boltan’ın yedi yıla kadar hapis ile cezalandırılmasını talep etti. Boltan’ın yargılanmasına iddianameyi kabul eden Diyarbakır 12. Asliye Ceza Mahkemesinde başlandı.

Bazı duruşmalarını sivil polislerin de izlediği kaydedilen davanın 29 Haziran’daki yedinci duruşmasında Mahkeme, Boltan’ı “cumhurbaşkanına hakaret” suçu uyarınca 1 yıl 2 ay 17 gün, Eski Başbakan Ahmet Davutoğlu’na yönelik ifadeleri gerekçesiyle ise “kamu görevlisine hakaret” suçu uyarınca 10 ay hapis cezasına çarptırdı. Mahkeme, Boltan’ın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkum olması ve kişilik özellikleri göz önüne alındığında yeniden suç işlemeyeceğine yönelik belirti olmaması sebebiyle cezasında herhangi bir indirime ya da ertelemeye gitmedi.

5) Hukuki Değerlendirme

Bu dava gözlem raporu, uluslararası hukuki standartlara bağlılığın giderek zayıfladığını bir kez daha göstermektedir. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin son kararları göstermektedir ki Türkiye, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde karara bağlanarak tazminata mahkum edildiği ya da yeniden yargılama sonrası beraat kararlarının çıktığı davalarda dahi ifade özgürlüğüne ilişkin uluslararası standartları uygulamamak konusunda ısrarcı olmaktadır. Türkiye’nin Osman Kavala ve Selahattin Demirtaş nezdinde devam ettirdiği bu tutum, Komitenin 16 Eylül’de aldığı karar ile Türkiye’yi, Azerbaycan’dan sonra hakkında ihlal prosedürü başlatılacak ikinci ülke olmaya giderek daha fazla yaklaştırmaktadır.

Her ne kadar ilk bakışta, ceza verilen davalarda TMK oranının düşmesi, hükümetin AİHM’in 13.04.2021 tarihli Ahmet Altan kararı10 ya da zamanda Avrupa Parlamentosu’nun 21 Ocak 2021 kararında11 belirtilen Türkiye’nin ifade özgürlüğü ihlali teşkil eden cezalandırmalar için “terörizm suçlarını” suistimal ettiği eleştirilerini dikkate aldığı algısı yaratsa da oranın düşmesi iki sebep ile açıklanabilir. İlk olarak önceki dönemlerde izlenen ve TMK’ya atıf yapılarak cezalandırmaların kaydedildiği dosyaların büyük çoğunluğu kapanmıştır. Dolayısıyla bu izleme döneminde kaydedilen düşüş dönemsel olarak yorumlanabilir. Bununla birlikte özellikle “örgüt propagandası” suçlamalarına delil gösterilen ifadelerin bir önceki dosyalarda yer alan ifadelere göre daha dikkatle yazılmış oldukları görülmektedir. Bu durum, yıllardır devam eden baskılar ve sansür uygulamaları ile birlikte Susma Platformu raporunda12 da kayıt altına alınan oto sansürün ne kadar içselleştirildiğini de gösteriyor. Bu, yine de gazetecilerin mesleki faaliyetlerinden dolayı cezalandırılmadığı anlamına gelmiyor. Gazetecilere verilen cezalar, “cumhurbaşkanına hakaret”, “kamu görevlisine hakaret”, “devletin güvenliğine ilişkin bilgileri edinmek/yaymak/yayımlamak” gibi suçları düzenleyen maddelere dayandırılıyor. Bunun yanında gazetecilere TMK’da düzenlenen suçlar üzerinden suçlamalar yöneltilme eğilimi artarak devam ediyor.

Özellikle cumhurbaşkanına hakaret davalarında gözlenen tutum, bu suça bağlı soruşturma ve kovuşturmaların daha da artacağını gösteriyor. Anayasa Mahkemesinin son dönemde verdiği kararların özgürlükçü bir yorumla benzer davalarda uygulanması daha da gerekli olmaktadır. Anayasa Mahkemesi, Cumhurbaşkanına yönelik ifadelerde bulunan kişilerin hapis cezası ile cezalandırılmasının caydırıcı etki doğurarak toplumdaki farklı seslerin susturulmasına yol açabildiğini kaydetmektedir. Cumhurbaşkanına yönelik sözler söyleyenlerin hapis cezası ile cezalandırılmasına karar verilmesi, bilgilendirme ve eleştiride bulunabilme ortamının bir sonucu olan çoğulcu topluma zarar vermektedir.

1 Ocak - 15 Temmuz 2021 Arasında İzlenen Gazetecilik ve İfade Özgürlüğü Davaları
Dosya Numarası (örn: 2018/xxx): Davada Kaç Sanık Yargılanıyor? Duruşma Hangi Şehirde Görülüyor? Mahkeme Türü: Sanık Veya Sanıkların Adı Ve Soyadı:
2020/559 46 İstanbul Asliye Ceza Mahkemesi Maside Ocak ve diğerleri
2014/139 46 İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi Kenan Kırkaya ve diğerleri
2020/67 38 Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi Tayip Temel ve diğerleri
2019/616 38 İstanbul Asliye Ceza Mahkemesi Merdan Yanardağ ve diğerleri
2020/500 35 İstanbul Asliye Ceza Mahkemesi Buse Söğütlü ve diğerleri
2019/18932 31 Batman Asliye Ceza Mahkemesi Sonya Bayik ve diğerleri
2016/18302 28 Batman Asliye Ceza Mahkemesi İdris Yayla ve diğerleri
2017/322 27 İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi Meşale Tolu ve diğerleri
2018/89 23 İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi İsminaz Temel ve diğerleri
2018/216 22 Antalya Ağır Ceza Mahkemesi Olgun Matur ve diğerleri
2017/408 22 İstanbul Asliye Ceza Mahkemesi Ersin Çaksu ve diğerleri
2021/17 16 İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi Osman Kavala ve diğerleri
2018/165 11 Ankara Ağır Ceza Mahkemesi Sibel Hürtaş ve diğerleri
2017/64 9 Ankara Ağır Ceza Mahkemesi Kenan Kırkaya ve diğerleri
2020/10 8 Van Ağır Ceza Mahkemesi Bayram Çiçek ve diğerleri
2018/317 8 Van Ağır Ceza Mahkemesi Sibel Eres ve diğerleri
2021/1221 7 Diyarbakır İstinaf Mahkemesi İnan Kızılkaya ve diğerleri
2021/178 7 İstanbul Asliye Ceza Mahkemesi Doğu Demirtaş ve diğerleri
2020/41 7 Van Ağır Ceza Mahkemesi Rojda Oğuz ve diğerleri
2020/50 7 İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi Can Dündar ve diğerleri
2017/102 6 İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi Derya Okatan ve diğerleri
2016/106 6 İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi Eren Keskin ve diğerleri
2016/218 5 İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi Mehmet Baransu ve diğerleri
2020/231 5 İstanbul Asliye Hukuk Mahkemesi Canan Kaya ve diğerleri
2020/240 4 İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi Hazal Ocak ve diğerleri
2016/34 4 Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi Jake Hanrahan ve diğerleri
2018/185 4 İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi Pınar Gayıp ve diğerleri
2021/12 3 İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi Şahin Alpay ve diğerleri
2020/206 3 Ankara Ağır Ceza Mahkemesi Müyesser Yıldız ve diğerleri
2020/240 3 İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi İpek Özbey ve diğerleri
2019/188 3 İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi Canan Coşkun ve diğerleri
2019/205 3 Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi Barış Barıştıran ve diğerleri
2017/230 3 Batman Ağır Ceza Mahkemesi Şerife Oruç ve diğerleri
2020/120 2 İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi Alican Uludağ ve Olcay Büyüktaş Akça
2020/236 2 İstanbul Asliye Ceza Mahkemesi Cengiz Çandar ve Kemal Işıktaş
2020/33 2 İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi Sadiye Eser ve Sedat Topaloğlu
2019/312 2 İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi Seyhan Avşar ve Necdet Önemli
2019/647 2 İstanbul Asliye Ceza Mahkemesi Aziz Oruç ve Ersin Çaksu
2019/678 2 İstanbul Asliye Hukuk Mahkemesi Hazal Ocak ve Alev Coşkun
2019/53 2 İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi Kemal Demir ve Kemal Karagöz
2018/122 2 Van Ağır Ceza Mahkemesi Mikail Tunçdemir ve Ferhat Duman
2016/589 2 Antalya Asliye Ceza Mahkemesi Eylem Sonbahar ve Hamiyet Sema Karakurt
2021/3 1 Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi Hatice Kamer
2020/294 1 Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi Hatice Şahin
2020/403 1 Erzurum Ağır Ceza Mahkemesi Dindar Karataş
2020/335 1 Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi Abdurrahman Gök
2020/277 1 Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi Hakkı Boltan
2021/14 1 İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi Melis Alphan
2021/100 1 İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi Mehmet Aslan
2021/24 1 Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi Roza Metina
2021/109 1 Van Ağır Ceza Mahkemesi Ruşen Takva
2021/72 1 Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi Ayşe Kara
2021/130 1 Van Ağır Ceza Mahkemesi Oktay Candemir
2021/120 1 Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi Cihan Ölmez
2020/289 1 İstanbul Asliye Ceza Mahkemesi Caner Taşpınar
2020/211 1 Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi İsmail Çoban
2020/578 1 Van Asliye Ceza Mahkemesi İdris Yilmaz
2020/220 1 Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi Faik Bulut
2020/65 1 Ankara Ağır Ceza Mahkemesi Ali̇can Uludağ
2020/279 1 Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi Nurcan Yalçın
2020/311 1 Ankara Ağır Ceza Mahkemesi Mehmet Özer
2020/322 1 Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi Perihan Kaya
2020/293 1 İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi İnci Aydın
2020/252 1 İstanbul Asliye Ceza Mahkemesi Can Ataklı
2020/230 1 İstanbul Asliye Ceza Mahkemesi Nagehan Alçı
2020/3 1 İstanbul Asliye Ceza Mahkemesi Ayten Akgün
2019/445 1 İstanbul Asliye Ticaret Mahkemesi Ceren Sözeri
2020/114 1 İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi Buse Söğütlü
2020/211 1 Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi İsmail Çoban
2019/237 1 Antalya Asliye Ceza Mahkemesi Engi̇n Korkmaz
2020/222 1 Muğla Asliye Ceza Mahkemesi Hakan Aygün
2019/401 1 İstanbul Asliye Ceza Mahkemesi Rüstem Batum
2019/442 1 İstanbul Asliye Ceza Mahkemesi Derya Okatan
2020/125 1 İstanbul Asliye Ceza Mahkemesi Cem Şimşek
2020/1003 1 İstanbul Asliye Ceza Mahkemesi Deniz Gedizlioğlu
2020/32 1 Adıyaman Asliye Ceza Mahkemesi Özgür Boğatekin
2020/29 1 İzmir Ağır Ceza Mahkemesi Ruken Demir
2019/413 1 Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi Durket Süren
2019/281 1 İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi Ferhat Tunç
2019/821 1 Diyarbakır Asliye Ceza Mahkemesi Hakkı Boltan
2020/29 1 İzmir Ağır Ceza Mahkemesi Ruken Demir
2020/35 1 İzmir Ağır Ceza Mahkemesi Melike Aydın
2019/313 1 Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi Vedat Dağ
2020/334 1 Kars Ağır Ceza Mahkemesi Selda Manduz
2018/439 1 Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi Ramazan Dündar
2018/949 1 Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi Ramazan Akoğul
2018/478 1 İstanbul Asliye Ceza Mahkemesi Şebnem Korur Fincancı
2018/536 1 Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi Rojhat Doğru
2018/57 1 İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi Ali Sönmez Kayar
2020/171 1 Van Ağır Ceza Mahkemesi Arif Aslan
2017/194 1 Van Ağır Ceza Mahkemesi Selman Keleş
2017/859 1 İstanbul Asliye Ceza Mahkemesi Ferhat Tunç
2018/827 1 Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi Kibriye Evren
2016/327 1 İstanbul Asliye Ceza Mahkemesi Rüstem Batum
2016/325 1 İstanbul Asliye Ceza Mahkemesi Rüstem Batum
2014/274 1 İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi Arafat Dayan
2014/277 1 İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi Reyhan Çapan
2015/294 1 Batman Ağır Ceza Mahkemesi Engin Eren