- Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin İkinci Dairesi, davanın taşıdığı önem nedeniyle dosyayı Mahkeme’nin en yetkili organı olan Büyük Daire’ye gönderdi.
- Uzmanlara göre, Büyük Daire’nin ihlal kararı vermesi halinde, Türkiye’nin Kavala’nın tahliye edilmemesini savunmak için öne sürdüğü gerekçeler geçerliliğini yitirecek.
İş insanı ve insan hakları savunucusu Osman Kavala, Gezi Protestolarını kurgulayarak, hükümeti devirmeye çalıştığı iddiasıyla 2017’den beridir Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) ihlal kararına rağmen cezaevinde bulunuyor. Hakkında ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verilen Kavala’nın mahkumiyeti, Yargıtay 3. Ceza Dairesi’nin 2023 yılında kararı onamasıyla kesinleşti. Karara karşı Kavala tarafından yapılan ikinci başvuru 2024 yılında Türkiye’ye iletildi. Mahkeme bu hafta yaptığı duyuruda ise dosyayı görüşen ikinci dairenin dosyadan el çekerek, kesin karar vermek üzere Büyük Daire’ye gönderdiğini duyurdu.
Kavala’nın 2019 yılında karara bağlanan ilk başvurusunda AİHM, Osman Kavala’nın tutuklanmasının başta kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı ile ifade özgürlüğünü ve örgütlenme özgürlüğünün ihlal edildiğine karar vermişti. Mahkeme ayrıca, Kavala’nın tutukluluğunun siyasal saiklerle uygulandığını söyleyerek, Sözleşmenin kötüye kullanma yasağı olarak da bilinen 18.maddesinin de ihlal edildiğini söyledi. Mahkeme, kararın uygulanabilmesi için Kavala’nın tahliye edilmesi gerektiğini söylerken, uygulanması için kararı Bakanlar Komitesi’ne gönderdi.
AİHM’in kararına rağmen Kavala’nın tahliye taleplerinin reddedilmesi üzerine, Bakanlar Komitesi tarafından ihlal prosedürü uygulamaya konarak başvuru, Büyük Daire’ye gönderildi. Büyük Daire, Türkiye’nin Osman Kavala’yı tahliye etmeyerek, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ni uygulama yükümlülüğünü ihlal ettiğine karar verdi. Büyük Daire’nin bu kararına rağmen tahliye edilmeyen Osman Kavala hakkında verilen ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının Eylül 2023’te Yargıtay 3. Ceza Dairesi tarafından onanması üzerine Kavala’nın tutukluluğu mahkumiyete dönüştü.
Mahkumiyet kararının kesinleşmesinin ardından Osman Kavala, yeniden AİHM’e başvurarak, adil yargılanma hakkının, ifade özgürlüğünün ve örgütlenme özgürlüğünün ihlal edildiğini öne sürdü. AİHM, Kavala’nın başvurusunu 21 Mart 2024 tarihinde Türkiye’ye ileterek Türkiye’den savunma vermesini istedi.
Kavala’nın başvurusunu değerlendiren Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin yedi üyeden oluşan İkinci Dairesi, 16 Aralık’ta aldığı karar ile başvurunun Sözleşmenin uygulanması açısından önemli bir sorunla ilişkili olduğu gerekçesiyle 17 yargıçtan oluşan Büyük Daire’ye gönderilmesine karar verdi. Başvuru önümüzdeki yıl Büyük Daire tarafından görüşülecek.
Yedi üyeden oluşan Daireler, önlerindeki başvurunun önemli bir içtihat konusu hakkında olduğu kanaatine varmaları halinde başvuruyu karara bağlanmak üzere Büyük Daire’ye gönderebiliyor. Sözleşmenin uygulanması açısından önem arz eden konularda içtihat birliği oluşturmak üzere Büyük Daire tarafından karara bağlanması amaçlanıyor.
İhlal kararı çıkması Türkiye’nin savunmasını boşa bırakabilir
Hukukçular, Büyük Daire’nin bu başvuruda da ihlal bulması halinde Türkiye’nin, Kavala’nın tutukluluğunun sona erdiği yönündeki savunmasını boşa çıkacağını söylüyor. Türkiye, Kavala hakkındaki mahkumiyet kararının onanmasıyla birlikte tutukluluğunun sona erdiği ve mahkum statüsüne geçtiğini dolayısıyla tutukluluğuna karşı verilen ihlal kararının gereğinin yerine getirildiğini öne sürüyor.
Ancak uzmanlar, Büyük Daire’ye gönderilen başvuruda Kavala’nın mahkumiyeti konu alındığından dolayı, Büyük Daire’nin ihlal kararı vermesi halinde Türkiye’nin bu savunmasının da ortadan kalkacağını söylüyor.
Bundan sonra prosedür nasıl işleyecek?
Büyük Dairenin önümüzdeki yıl içerisinde duruşma düzenlemesi bekleniyor. Duruşmanın ardından 17 yargıç üyeden oluşan Büyük Daire, başvuru hakkında kesin olarak karar verecek. Mahkemenin, Kavala’nın başvurusunu kabul etmesi halinde ise Osman Kavala’nın yeniden yargılanmasının ve tahliye edilmesinin yolu açılacak.
